| Tür: | Felsefe |
| Yazar: | Niccolo Machiavelli |
| Yayınlanma Tarihi: | 2020 |
| Yayınevi: | Zeplin Kitap |
| ISBN: | 9786257966115 |
Konusu
Kitap, iktidara karşı kurulan komploların neden çoğu zaman başarısız olduğunu ve hangi aşamalarda (planlama–icra–sonrası) en çok çöktüğünü, tarihsel örneklerle anlatan kısa bir siyasal analizdir. Aynı zamanda yönetenlere, komplo riskini azaltmanın yolunun çoğu kez korku yaymak değil, nefret ve küçümsenme üretmemek ve toplumsal desteği diri tutmak olduğunu söyler.
Komplolar Üzerine Özeti
Niccoloo Machiavelli komplolar konusunu, çoğu baskıda çekirdek metin olarak yer alan Discourses on Livy (III. Kitap, 6. bölüm: Delle congiure) çizgisinde adım adım ilerleyen bir siyasal risk analizi gibi kurar.
Önce komploların cazibesini teslim eder. Savaş herkesin işi değildir ama komplo, iktidara yakın çevrelerde her zaman bir ihtimal gibi görünür. Sonra da bu cazibenin neden çoğunlukla bir felakete dönüştüğünü “süreç” üzerinden anlatır. Birinci eşik planlama anıdır. Komplo, sır gerektirir ama sır insan doğasına aykırıdır. Kişi sayısı arttıkça sızıntı ihtimali geometrik biçimde büyür, az kişi tutulduğunda ise iş güç yetmezliğe döner. Yani daha en başta komplo kendi çelişkisini taşır.
İkinci eşik icra anıdır: Plan ne kadar akıllıca olursa olsun, eylem anında korku, tereddüt, yanlış zamanlama ve iletişim kazası her şeyi dağıtabilir. Üstelik hedefe yaklaşıldıkça psikolojik yük artar, birlikte hareket etme kapasitesi zayıflar ve en küçük bir aksama zincirleme çözülmeye yol açar.
Üçüncü eşik eylem sonrasıdır. Diyelim ki eylem başarıya ulaştı, bu kez meşruiyet, intikam ve yeni düşmanlar sorunu başlar. Başarı bile güvenli bir son üretmez, tersi durumda (ki sık rastlanan budur) yakalanma, itiraf, cezalandırma ve örnek olsun diye şiddetin tırmanması devreye girer.
Machiavelli bu süreç okumasını bir psikolojiye bağlar. Komployu asıl besleyen şey çoğu zaman çıkar hesabından önce nefret, kırgınlık ve intikam arzusudur. İktidar, geniş bir nefret iklimi ürettiğinde gizli saldırıya davetiye çıkarır. Buradan hem yönetenlere hem de komploya heveslenenlere çift yönlü bir ders çıkar. Yöneten açısından en iyi savunma, insanları özellikle aşağılanmış ve nefret eder hale getirmemek ve keyfi cezalarla, onura/mala dokunan uygulamalarla, yakın çevreyi korku-kıskançlık sarmalına sokacak kayırmacılıkla düşman biriktirmemektir. Bu hat, yazarın prens kitabı (özellikle nefret ve küçümsenmeden kaçınma vurgusu) ile de aynı damardan beslenir.
Komplo kuran açısından ise metnin altı çizili mesajı şudur. Komplo bir akıl oyunu değil, yüksek olasılıkla sızıntı veren bir insan-ilişkileri tuzağıdır. Planlamada sır, eylemde cesaret ve senkron, sonrasında meşruiyet üretmektir ki bu üçü aynı anda sağlanamadığı için komploların çoğu ya başlamadan açığa çıkar ya da eylem anında dağılır.
Machiavelli, bu tespitlerini soyut bırakmaz. Roma tarihinden ve İtalyan siyasetinden örneklerle, komploların nerede çatladığını (çok kişiye açma, yanlış kişi seçme, “tam o anda” tereddüt, küçük bir işaretin paniğe dönüşmesi) vaka vaka göstererek metni bir tür “neden çoğu komplo başarısız olur?” kılavuzuna çevirir.
Kitaop sonuçta okuru şu soğuk gerçeklikle baş başa bırakır. Komplolar, siyasal hayatın her döneminde mümkündür ama başarı ihtimali kırılgandır. İktidarı korumanın yolu çoğu kez daha çok sertlik değil, nefret biriktirmeyecek bir yönetim aklı ve toplumsal desteği diri tutacak bir denge kurmaktır.
