Cinsiyet Belası – Judith Butler
| Tür: | Araştırma – Tarih |
| Yazar: | Judith Butler |
| Yayınlanma Tarihi: | 2008 |
| Yayınevi: | Metis Yayınları |
| ISBN: | 9789753426725 |
Konusu
Kitap, “kadın”, “erkek” gibi cinsiyet kimliklerinin doğal ve değişmez olmadığını, toplumsal normlar, dil ve tekrar eden davranışlar yoluyla üretilen yapılar olduğunu savunur. “Toplumsal cinsiyet performatiftir” teziyle, cinsiyetin bir öz değil, sürekli yapılan pratiklerle kurulan bir süreç olduğunu gösterir. Kitap, feminizm ve queer kuram açısından kimliklerin nasıl oluştuğunu sorgulayarak sabit kimlik anlayışını altüst etmeyi amaçlar.
Cinsiyet Belası Özeti
Judith Butler, Cinsiyet Belası eserinde “kadın”, “erkek”, “doğal cinsiyet” gibi kavramların değişmez, özsel ve biyolojik gerçeklikler olduğu varsayımını kökten sorgular. Feminizmin çoğu zaman dayandığı “kadın” öznesinin tekil ve sabit bir kimlik gibi ele alınmasının hem teorik hem de politik olarak dışlayıcı sonuçlar doğurduğunu savunur.
Butler’a göre cinsiyet, kişinin içindeki bir özün dışavurumu değildir. Gündelik hayatta beden, dil, jest, davranış ve toplumsal beklentiler aracılığıyla sürekli tekrar edilen normların etkisiyle üretilen bir süreçtir. Bu nedenle “toplumsal cinsiyet performatiftir” ifadesiyle, cinsiyetin bir “olma” halinden çok bir “yapma” biçimi olduğunu ileri sürer.
Kitap, biyolojik cinsiyetin doğal, toplumsal cinsiyetin ise kültürel olduğu yönündeki yaygın ayrımı da problemleştirir, çünkü Butler’a göre “doğa” olarak sunulan biyolojik kategoriler bile dil, iktidar ve toplumsal anlamlandırma süreçleriyle şekillenir. Yapısalcılık ve psikanaliz geleneklerini (Freud, Lacan, Lévi-Strauss) eleştirel biçimde yeniden okuyarak, cinsiyet ve arzunun “heteroseksüel matris” adını verdiği kültürel bir düzen içinde anlaşılır kılındığını, yani erkek-maskülen-kadına yönelim ve kadın-feminen-erkeğe yönelim eşleştirmelerinin “doğal” gibi gösterildiğini ortaya koyar. Bu matrisin dışında kalan kimlik ve arzuların ise düşünülmesi zor, sapkın ya da görünmez hale getirildiğini gösterir.
Butler, cinsiyet normlarının zorlayıcı gücünü kabul etmekle birlikte, bu normların ancak sürekli tekrar yoluyla var olabildiğini vurgulayarak, dönüşümün de yine bu tekrarların içindeki çatlaklardan doğabileceğini savunur. Bu bağlamda parodi, taklit ve drag gibi pratiklerin “doğal cinsiyet” fikrini sarsarak cinsiyetin aslında baştan beri sahnelenmiş ve düzenlenmiş bir performans olduğunu görünür kılabildiğini tartışır.
Sonuç olarak kitap, ne cinsiyeti bütünüyle inkar eder ne de onu keyfi bir tercihe indirger. Aksine, cinsiyetin toplumsal iktidar ilişkileri içinde kurulan, tekrarlarla pekiştirilen ama aynı zamanda dönüştürülebilen bir yapı olduğunu göstererek, feminizm ve queer kuram için sabit kimliklere dayanmayan, daha kapsayıcı ve eleştirel bir siyasal düşünme biçimi önermeyi amaçlar.
Cinsiyet Belası – Kitap Açıklaması
1990’da yayımlandığında feminist kuramda ve toplumsal cinsiyet araştırmalarında çığır açan, queer kuramın öncü metinlerinden sayılan Cinsiyet Belası nihayet Türkçede. Judith Butler’ın cinsiyetin ne ölçüde ‘doğal’ olduğunu sorgulayarak cinsiyetin performatif yapısına dair kışkırtıcı savını ilk kez ortaya koyduğu bu metin, birbiriyle bağlantılı pek çok tartışmayı birden barındırıyor.
(Tanıtım Bülteninden)
