Mutluluğun Kazanılması – Farabi
Konusu
Farabi’nin Mutluluğun Kazanılması, insanın en yüksek amacının mutluluk olduğunu ve bu mutluluğa ancak bilgi, aklın yetkinleşmesi ve ahlaki erdemler yoluyla ulaşılabileceğini savunur. Eser, bireysel erdemle toplumsal düzeni birleştirerek, eğitim ve doğru yönetimin insanları gerçek mutluluğa yöneltmedeki temel rolünü açıklar.
Mutluluğun Kazanılması Özeti
Farabi bu kitapta insan hayatının en yüksek amacını mutluluk (saʿāda) olarak temellendirir. Mutluluk, başka bir şey için araç olarak değil, bizzat kendisi için istenen en üstün iyidir. Bu nedenle etik, eğitim ve siyaset, nihayetinde insanı mutluluğa ulaştıracak şekilde düzenlenmelidir.
Mutluluğa giden yolu gösterebilmek için önce insanın neyi “iyi” sandığını ayıklamak gerekir. İnsanların çoğu güç, ün, haz, zenginlik gibi şeyleri iyi sayabilir, fakat bunlar kalıcı ve en üstün iyi değildir. Farabi’ye göre gerçek mutluluk, insanın yetkinliğe (kemal) yaklaşmasıdır ve bunun zemini aklın yetkinleşmesi ile kurulur; dolayısıyla mutluluk, rastlantıyla değil bilgiyle ve erdemle kazanılır.
Bu çerçevede eser, mutluluğa ulaştıran insani donanımı dört ana başlık altında toplar: teorik erdem, fikri (düşünsel/deliberatif) erdem, ahlâkî erdem ve pratik sanatlar.
Teorik erdem, varlık ve hakikat hakkında doğru bilgiye (özellikle metafizik/ilk ilkeler bilgisine) ulaşma kapasitesidir. İnsanın zihnini “ne gerçek?” sorusunda olgunlaştırır.
Fikri erdem, doğru amaçları seçme ve o amaçlara götüren en uygun araçları belirleme gücüdür, yalnız bireysel kararları değil, toplumsal düzen kurmayı da mümkün kılar (yani “ne yapmalı ve nasıl yapmalı?” alanı).
Ahlaki erdem, tutkuları ve alışkanlıkları ölçülülük içinde eğitip karakteri iyiye yöneltmektir; bilmek tek başına yetmez, insanın eylem alışkanlıkları da iyiye göre biçimlenmelidir.
Pratik sanatlar ise hayatın somut alanlarında (eğitim, hitabet, düzen kurma, zanaatlar vb.) iyi olanı hayata geçirmeyi sağlayan becerilerdir; yani erdem “teoride” kalmayıp toplumsal yaşama taşınır.
Farabi, bu dört unsurun yalnız bireysel gelişim için değil, toplumun mutluluğu için de zorunlu olduğunu vurgular: İnsan tek başına bütün ihtiyaçlarını karşılayamaz, bu yüzden “iyi hayat”, ancak doğru biçimde örgütlenmiş bir toplumsal düzen içinde tamamlanır. Bu noktada eser, mutluluğu hedefleyen siyasetin, aslında ahlak ve eğitimle aynı hedefe bağlı olduğunu gösterir. Bireydeki erdemler topluma taşınır, toplumun kurumları da bireyde erdem üretecek şekilde kurulmalıdır. Bu yüzden Farabi’de siyaset, iktidar tekniği değil, mutluluğa yönelten bir rehberlik ve düzenleme işidir.
Eserin önemli bir hattı, felsefenin rolü üzerinedir. Mutluluğa götüren en üst bilgi ve yön tayini, felsefî akıl yürütmeyle mümkün olur, fakat toplumun çoğunluğu soyut kanıtlamaları doğrudan takip edemeyebilir. Bu nedenle Farabi, hakikatin topluma aktarımında eğitimin, temsilin ve ikna yöntemlerinin (hitabet/şiir gibi) yerini de konuşur. Amaç, hakikati zayıflatmak değil, onu farklı seviyelere uygun yollarla yaymaktır. Buradan “iyi yönetici” fikrine geçilir. Toplumu mutluluğa yöneltecek lider, yalnız idareci değil, aynı zamanda doğru bilgiyi bilen ve onu topluma uygun biçimde aktarabilen bir rehber olmalıdır. (Farabi’nin siyaset düşüncesinde bu çizgi, erdemli toplum/erdemli yönetim fikrinin temel dayanaklarından biridir.)
Mutluluğun Kazanılması – Kitap Açıklaması
Farabî (870-950): Türk-İslam filozofu, gökbilimci, müzisyen. İslam’ın Altın Çağ’ının en önemli isimlerden biridir. Farabî yükseköğrenimini Bağdat’ta tamamladı, zamanın ünlü bilginlerinden ders aldı. Aristoteles’in ve Platon’un eserlerini inceledi, bu iki filozofun felsefelerini İslam’la bağdaştırmaya, bu sayede İslam dinine felsefi bir nitelik kazandırmaya çalıştı. Felsefeye mantık ile başlayıp metafizik üzerinde durdu; felsefenin dil, siyaset, doğa,
zihin ile ilgilenen dallarında eserler verdi; müzik aletleri geliştirdi, müzik ve psikoloji konularında yazdı.
İslam felsefesinin gelişmesini ve korunmasını sağladı, Batılı Orta Çağ düşüncesini etkiledi.
Siyaset felsefesi alanındaki en olgun eseri kabul edilen Mutluluğun Kazanılması öncelikle insanların her iki dünyada mutluluğu kazanmalarına aracı olan insani şeyleri, yani teorik erdem, fikrî erdem, ahlâki erdem ve pratik sanatları tanımlar.
(Tanıtım Bülteninden)
