İyinin ve Kötünün Ötesinde – Friedrich Nietzche
| Tür: | Felsefe |
| Yazar: | Friedrich Nietzche |
| Yayınlanma Tarihi: | 2016 |
| Yayınevi: | İş Bankası Kültür Yayınları |
| ISBN: | 9786053327578 |
Konusu
İyinin ve Kötünün Ötesinde kitabı, geleneksel ahlakın ve mutlak hakikat iddialarının ardındaki psikolojik ve tarihsel varsayımları sorgular. Ayrıca, değerlerin evrensel ve değişmez olmadığını savunarak, hayatı güçlendiren yeni değerler yaratma çağrısı yapar ve bireyi iyi–kötü ikiliğinin ötesinde düşünmeye davet eder.
İyinin ve Kötünün Ötesinde Özeti
Nietzsche, kitabın başında felsefenin tarafsız hakikat arayışı olduğu inancını hedef alır. Ona göre filozoflar çoğu zaman önce kendi değerlerini, korkularını ve arzularını benimser; sonra bunları akli kanıtlar gibi sunar. Bu nedenle felsefe, salt mantık yürütme değil, aynı zamanda bir psikolojidir.
Her düşünce sisteminin ardında bir mizaç, bir güç isteği ve bir yaşam tarzı yatar. Hakikatin tek ve değişmez bir öz olmadığını, bilginin daima bakış açısına (perspektife) bağlı olduğunu savunur ve felsefenin görevinin mutlak doğrular üretmekten çok, hangi düşüncenin hangi tür bir hayatı büyüttüğünü göstermek olduğunu ileri sürer.
Ardından Nietzsche, “özgür ruh” tipini tanımlar. Yerleşik doğrulara körü körüne bağlanmayan, kendi düşüncesini disiplinle kuran, yalnız kalabilen ve risk alabilen kişi. Yeni bir felsefe, ona göre, eski ahlakın “iyi insan” ideallerinden değil, kendi değerlerini yaratma cesaretinden doğacaktır. Bu, keyfi bir başına buyrukluk değil, kendini aldatmadan, güç ilişkilerini görerek ve rahatlatıcı yalanlar yerine zor hakikatlere dayanarak düşünme yetisidir.
Din ve ahlak üzerine bölümlerde Nietzsche, inanç sistemlerini toptan reddetmekten ziyade onları birer insan tipi üretme ve terbiye etme mekanizması olarak çözümler. Hristiyan ahlakının başta suçluluk, günah ve vicdan azabı gibi araçlarla güçlü içgüdüleri denetim altına aldığını, bunun da zamanla yaratıcı enerjiyi bastıran bir yapıya dönüştüğünü söyler. Sorun, insanların ahlaklı olması değil, ahlakın kimi biçimlerinin hayatı küçülten bir yönetim tekniği hâline gelmesidir.
Kitabın orta bölümlerinde yer alan aforizmalarla Nietzsche, insan ilişkilerini, gururu, sevgiyi, kıskançlığı, cinselliği, sanatı ve düşünceyi keskin bir psikolojik mercekten geçirir. Burada amaç yeni kurallar koymak değil, okurun otomatik yargılarını kırmak ve onu daha ince, daha kuşkulu bir düşünme tarzına alıştırmaktır. İnsanın kendisi hakkında anlattığı hikayelerin çoğu zaman birer savunma mekanizması olduğunu göstermek ister.
Ahlakın doğa tarihine ayrılan bölümde Nietzsche, “iyi” ve “kötü”nün evrensel ve değişmez olmadığını, tarih boyunca farklı toplumlarda farklı işlevler gördüğünü ileri sürer. Değerlerin oluşumunda güç ilişkileri ve hınç belirleyicidir. Bazı ahlaklar gücü, cesareti ve kendini aşmayı iyi sayarken, bazıları zayıflığı erdem, gücü günah ilan eder. Böylece ahlak, gökten inmiş bir yasa değil, tarihsel bir değer üretim sistemi olarak okunmalıdır.
“Biz bilginler” başlığında Nietzsche, modern akademik düşünceyi eleştirir. Çok şey bilen ama büyük hedefi olmayan, güvenli uzmanlık alanlarında yaşayan ve düşünceyi riskten arındıran bir entelektüel tipten söz eder. Ona göre gerçek filozof, yalnızca bilgi biriktiren değil, değer yaratan, kültüre yön veren kişidir. Felsefe, teknik uzmanlığın değil, yaratıcı cesaretin alanıdır.
Modern insanın erdemleri üzerine bölümde merhamet, alçakgönüllülük, eşitlikçilik ve “nesnellik” gibi değerlerin içindeki çelişkiler tartışılır. Nietzsche, bu erdemlerin her zaman gerçek iyilikten değil, kimi zaman güçsüzlüğü örtme ya da konforu koruma isteğinden doğabileceğini söyler. Modern ahlakın, “iyi insan” üretirken aynı anda yüksek yaratıcı tipleri budama riski taşıdığını ileri sürer.
“Halklar ve yurtlar” bölümünde kültürler, milliyetçilikler ve Avrupa düşüncesi ele alınır. Nietzsche tek bir ulusal erdem mitiyle alay eder, kültürleri, üretkenlik ve yaratıcılık kapasitesi bakımından değerlendirir. Modern Avrupa’da büyük bir potansiyel bulunduğunu kabul ederken, aynı zamanda derin bir yorgunluk ve nihilizm tehlikesi gördüğünü de vurgular.
Son bölüm “Asil olan nedir?” sorusuna odaklanır. Nietzsche’ye göre asalet, soy ya da sınıf ayrıcalığı değil; bir karakter biçimidir: kendine hâkim olabilen, sözünün ağırlığını taşıyabilen, risk alabilen, minnet ve hınçla değil cömert bir güç taşkınlığıyla hareket eden insan tipi. Kitap, geleceğin filozoflarının bu “değer yaratıcı” çizgiyi sürdüreceği umuduyla kapanır ve okuru, hazır ahlak kalıplarını aşarak hayatı güçlendiren yeni değerler düşünmeye davet eder.
İyinin ve Kötünün Ötesinde – Kitap Açıklaması
Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900): Geleneksel din, ahlak ve felsefe anlayışlarını kendine özgü yoğun ve çarpıcı bir dille eleştiren en etkili çağdaş felsefecilerdendir. Bonn Üniversitesi’nde teoloji okumaya başlayan Nietzsche daha sonra filolojiye yöneldi. Leipzig Üniversitesi’nde öğrenimini sürdürdü, henüz öğrenci iken Basel Üniversitesi filoloji profesörlüğüne aday gösterildi.
1869’da sınav ve tez koşulu aranmadan, yalnızca yazılarına dayanarak doktor unvanı verilen Nietzsche profesörlüğü sırasında klasik filoloji çalışmalarından uzaklaştı ve felsefeyle uğraşmaya başladı. Tragedyanın Doğuşu, Zamana Aykırı Bakışlar, İnsanca Pek İnsanca (Karışık Kanılar ve Özdeyişler, Gezgin ve Gölgesi), Tan Kızıllığı, Şen Bilim, Böyle Söyledi Zerdüşt, İyinin ve Kötünün Ötesinde, Ahlakın Soykütüğü, Ecce Homo, Wagner Olayı, Dionysos Dithyrambosları, Putların Alacakaranlığı, Deccal, Nietzsche Wagner’e Karşı başlıca büyük eserleri arasında yer almaktadır.
(Tanıtım Bülteninden)
