Sıfır Noktasındaki Kadın

Sıfır Noktasındaki Kadın – Neval El Seddavi

Karakterler

Firdevs: Zekâsı ve gözlem gücü yüksek; çocukluktan itibaren maruz kaldığı şiddet ve tahakküm yüzünden hayata karşı keskin bir “gerçekçilik” geliştirmiş. Saygı/özgürlük arayışı çok güçlü; pazarlık etmeyi, boyun eğmemeyi öğreniyor ve finalde affedilmek için “yalvarmayı” reddedecek kadar kararlı ve korkusuz bir çizgiye geliyor.

Anlatıcı psikiyatrist: Hapishanede mahkumlar üzerine araştırma yapan, başlangıçta uzman konumunda görünse de Firdevs’in anlatısıyla kendi korkuları ve toplumsal düzenin gerçekliğiyle yüzleşen bir tanıktır.

Şeyh Mahmud: Firdevs’in zorla evlendirildiği, yaşça çok büyük, kontrolcü, aşağılayıcı ve fiziksel şiddet uygulayan bir eştir. Romanda evlilik kurumunun mülkiyet/itaat yüzünü temsil eder.

Bayumi: Başta yardım eder gibi yaklaşan, sonra hızla şiddet uygulayan, Firdevs’i eve kapatan ve arkadaşlarının da istismarına açan bir erkek figürüdür. Güvenli görünen sığınağın tuzağa dönüşmesini simgeliyor.

Şerife: Firdevs’i seks işçiliği dünyasına tanıtan, bu dünyanın kurallarını bilen, güç ve bağımsızlık vaadini aynı anda taşıyan, ama ilişkilerde çıkar ve denetim riskini de barındıran bir rehber figürdür.

İbrahim: Firdevs’in saygın bir hayat umudunu bağladığı, duygusal yakınlık kurduğu çalışma arkadaşıdır; ancak kariyer/çıkar için başkasına yönelmesiyle Firdevs’e “aşkın bile eşitsiz güç ilişkilerine yenilebileceğini” gösteren bir karakterdir.

Marzuk: Siyaset/polis bağlantıları olan, tehdit ve şiddetle Firdevs’i denetlemeye çalışan kişidir. Romanda sistemin zorla sahiplenme biçimini en çıplak temsil eden figür ve cinayete giden düğümün ana tetikleyicisi.

Miss İkbal: Yatılı okul döneminde Firdevs’in hayranlık – aşk duyduğu öğretmendir. Firdevs’in ilk kez başka bir ihtimal ve duygusal yakınlık hayal edebildiği ama tam karşılık bulamadığı bir figürdür.

Di’aa: Firdevs’e saygınlık üzerinden bıçak gibi bir cümle kurarak onun hayatını yeniden yönlendiren (seks işçiliğinden ayrılma kararını tetikleyen) karakterdir ve toplumsal yargının içselleştirilmesini görünür kılar.

Konusu

İdamı bekleyen Firdevs adlı bir mahkumun hapishanede bir kadın doktora/araştırmacıya hayat hikayesini anlatması üzerine kurulu, çocukluktan yetişkinliğe uzanan süreçte şiddet, yoksulluk ve patriyarkal tahakküm içinde şekillenen bir yaşamı gözler önüne seren bir romandır. Firdevs’in anlatısı, kadın bedeninin ve emeğinin farklı kurumlar içinde (aile, evlilik, iş, sokak, devlet) nasıl denetlendiğini gösterirken, onun “sıfır noktası” dediği korkusuz eşiğe ulaşmasını merkeze alır.

Sıfır Noktasındaki Kadın Özeti

Sıfır Noktasındaki Kadın, Neval El Saadavi’nin Kanatır Kadınlar Hapishanesinde idamı bekleyen bir mahkumla yaptığı görüşmeden esinlenerek kurguladığı, bir kadının hayatını kendi ağzından anlattığı sarsıcı bir romandır. Yazar-anlatıcı (bir psikiyatrist olarak) hapishaneye araştırma için gelir. Herkesin “farklı” diye tarif ettiği, kimseyle konuşmayan Firdevs’le ancak idamından hemen önce görüşebilir ve Firdevs bütün hayatını -çocukluktan yetişkinliğe- tek bir hat üzerinde anlatır.

Firdevs’in hikayesi, yoksul bir köy çocukluğunda başlar. Ev içi şiddet, dini/sosyal ikiyüzlülük, bedenine yönelik ağır müdahaleler ve erken yaşta itaat öğrenimi, onun dünyayı erkek gücü ve kadın bedeni üzerinden okumasına yol açar. Ailesini kaybettikten sonra şehirde amcasının yanına gider. Okula tutunma çabası kısa süreli bir nefes alanı açsa da, aile ve çevre düzeni onu yeniden bir tür mülkiyet ilişkisine iter.

Yetişkinliğe geçişte Firdevs’in önüne çıkan erkek figürleri, romanda birer sistem dişlisi gibi çalışır. Zorlayıcı evlilik, şiddet ve aşağılanma, kaçış girişimleri, sığındığı yerlerde bile denetim ve istismar… Bir süre yanında kaldığı Bayumi’nin başlangıçtaki koruyucu tavrının hızla şiddete ve kapatılmaya dönüşmesi, Firdevs’e şunu öğreti.: Kadın için “güvenli alan” çoğu zaman koşulludur ve şartlar değişince bir tuzağa dönebilir.

Bu kırılmadan sonra Firdevs, Şerife adlı bir kadın aracılığıyla seks işçiliği dünyasına girer. Roman, bunu “ahlak dersi” gibi değil, ekonomik ve toplumsal güç ilişkileri gibi kurar. Firdevs, bedeninin zaten sürekli pazarlık konusu yapıldığı bir düzende, en azından paranın ve seçimin kendisine bir tür kontrol alanı açtığını fark eder.

Daha sonra “saygın” bir işe girip ofis hayatını denediğinde bile, ücret, hiyerarşi ve cinsiyet ilişkilerinin aynı tahakkümü başka bir kılıkla sürdürdüğünü görür. İşyerindeki İbrahim’le yaşadığı ilişki de idealize edilen “kurtuluş”un kolayca yeni bir hayal kırıklığına dönüşebileceğini gösterir.

Hikayenin son kısmında Firdevs yeniden seks işçiliğine döner. Bu kez daha bağımsız olma iddiasıyla… Fakat tam bu noktada Marzouk figürü devreye girer ve romanın trajik düğümü atılır. Firdevs, bir erkeğin zorla kurduğu sahiplik ilişkisini reddettiğinde, şiddetle kuşatılır ve sonunda onu öldürür. Yakalanır, yargılanır ve idama mahkum edilir. Ama romandaki en çarpıcı karar şudur.

Firdevs, affedilmek/cezasının hafifletilmesi için yalvarmayı reddeder. Kendi hikayesini anlatır, hükmün sonuçlarını bilerek kabul eder ve “sıfır noktası” dediği yere yani artık kaybedecek hiçbir şeyi olmadığı, bu yüzden de korkutulamaz olduğu bir eşiğe yerleşir.

Bu romanın kapsamlı etkisi, olay örgüsünden çok şu soruda toplanır. Bir kadının hayatı boyunca maruz kaldığı tahakküm biçimleri (aile, evlilik, iş, sokak, devlet) değişik maskeler taksa da aynı mantıkla işliyorsa, özgürlük nerede başlar? Sıfır Noktasındaki Kadın, patriyarka, sınıf, cinsellik, şiddet ve “saygınlık” kavramlarını bir kadının deneyimi üzerinden sertçe teşrih eder ve feminist edebiyatın klasiklerinden sayılan bir metindir.

Sıfır Noktasındaki Kadın – Kitap Açıklaması

Sıfır Noktası Neresidir? Dünyanın herhangi bir köşesinde herhangi bir insan sıfır noktasında kıskıvrak bekliyor. Umutsuz, çaresiz, ölümle yaşam arasındaki sınırda. Neval El Seddavi, ölüm hücresinde Mısırlı fahişe Firdevs’le konuşuyor. Firdevs’in anlattığı yaşam öyküsünü aktarıyor bize. Bu dünyada kadın olmanın, “fahişe” olmanın ne anlama gelebileceğini okuyoruz bu yaşam öyküsünde.Sıfır noktası neresidir?

(Tanıtım Bülteninden)