Ana SayfaPsikolojiKorku Kültürü: Niçin 'Mış Gibi' Yaşıyoruz?

Korku Kültürü: Niçin ‘Mış Gibi’ Yaşıyoruz?

Korku Kültürü: Niçin ‘Mış Gibi’ Yaşıyoruz? – Doğan Cüceloğlu

Tür:Psikoloji
Yazar:Doğan Cüceloğlu
Yayınlanma Tarihi:2008
Yayınevi:Remzi Kitabevi
ISBN:9789751417619
Konusu

Doğan Cüceloğlu’nun Türkiye’de insanların neden “mış gibi” yaşadığını, yani göründükleri gibi olmadıklarını, sorguladığı bir kitaptır. Yazar bu soruyu oğlu Timur ve Arif Öğretmen’le çıktığı bir Türkiye yolculuğu sırasında yaptıkları sohbetler üzerinden tartışıyor. Kitaba göre bu durumun kaynağı, insan ilişkilerini güçlü ile güçsüz arasındaki bir ilişkiye dönüştüren, bireyi denetleyip kalıplayan “korku kültürü”. Cüceloğlu buna karşılık insanın özüne değer veren, güvene ve saygıya dayanan “geliştiren saygı kültürü”nü öneriyor.

Korku Kültürü:  Niçin ‘Mış Gibi’ Yaşıyoruz? – Kitap Özeti

Doğan Cüceloğlu’nun Korku Kültürü: Niçin ‘Mış Gibi’ Yaşıyoruz? adlı kitabı ilk kez 2008’de, 328 sayfa olarak Remzi Kitabevi’nden çıktı ve yazarın ‘Mış Gibi’ Yaşamlar adlı kitabının devamı niteliğinde. Cüceloğlu bu iki kitabı tek bir proje gibi kurguluyor: İlk kitap, görünüş ile gerçeğin birbirinden ayrıldığı “mış gibi” durumları tarif ederek “ne?” sorusunu yanıtlıyor. Korku Kültürü ise “niçin?” sorusuna geçiyor ve bu durumların nedenlerini inceleyip okurda farkındalık yaratmayı amaçlıyor.

Kitap akademik bir dille değil, bir yolculuk anlatısı içinde sohbetlerle ilerliyor. Yazarın anlattığına göre on günlük bir Türkiye yolculuğunda, gündelik gözlemlerden yola çıkarak üç kişi konuşuyor: yazarın kendisi, tatil için Amerika’dan gelen otuz yaşlarındaki oğlu Timur ve Arif Öğretmen. Bir okurun aktardığına göre Arif Öğretmen kurgusal bir karakter. Yolda karşılaştıkları sahneler, Türkiye’deki gündelik hayatın neden çoğu zaman göründüğü gibi olmadığını tartışmanın çıkış noktası oluyor.

Kitabın ana tezi, korku kültürünün egemen olduğu bir toplumda ne gerçeğe koşulsuz saygının ne de “can”ın önemsendiği, böyle bir ortamda bilimsel düşüncenin gelişemediği ve hayatların ancak “mış gibi” yaşanabildiği düşüncesi. Kitabın “Neden mış gibi yaşıyoruz?” sorusuna verdiği cevap, “kalıplayan korku kültürü” ile “geliştiren saygı kültürü” arasındaki fark. Yazar kitabın amacını da yaşadığımız kültürün farkına varmamıza yardımcı olmak diye tanımlıyor. Kalıplayan korku kültüründe güçlü olan, gücünden kaynaklanan bir hakkı olduğunu ve denetleyip emir verebileceğini düşünüyor. İnsanlar arasında gerçek bir ilişki kurulmuyor, her ikili ilişki güçlü ile güçsüz arasındaki ilişkiye dönüşüyor. Bu yüzden insanlar güçsüz duruma düşmemek için para, mevki ve mal mülk peşinde koşuyor.

Cüceloğlu’nun anlatımıyla bu kültürün bireye verdiği mesaj “Değerin, gücün kadardır”. Bu da insanları sürekli bir güç mücadelesine itiyor ve empatiye yer bırakmıyor. Eğitim bu kültürde bireyi geliştirmeye değil kalıplamaya dönük. Yazar bunu bir çiftlik benzetmesiyle anlatıyor: otorite bireye güvenmiyor, onu sevmiyor, sürekli denetlemeye çalışıyor. Sonuçta yargılayıcı, girişimsiz, çekingen ve otoritenin izin verdiği kadar konuşan insanlar yetişiyor. Bu insanlar güç kazandıklarında kendilerinden zayıf olanlara zalimce davranabiliyor. Korku kültürünün ahlakı da vicdana değil, “Elalem ne diyecek?” kaygısına dayanıyor. Davranışları dışarıdaki otorite yönlendirdiği için otorite ortadan kalkınca davranışlar da değişme eğiliminde. Eleştirinin yerini de yerme, karalama ve açık arama alıyor.

Cüceloğlu’nun karşısına koyduğu geliştiren saygı kültüründe ise (yazar bunu sonraki eserlerinde değerler kültürü olarak da anıyor) insanın özüne değer veriliyor, “biz” duygusu ve birlikte olmanın değeri öne çıkıyor, bireyler kendileri olarak var olmayı hayatlarının amacı sayıyor. Burada insanlar bir şeyi değer verdikleri için içten gelerek yapıyor ve otorite olsun ya da olmasın aynı şekilde davranıyor. İlişkilerde onur eşitliği gözetiliyor ve ilişkiler güvene dayanıyor.

Cüceloğlu’nun iki kültürün farkını özetlemek için sık kullandığı bir sözü var: “Korku kültüründe güçlü olan haklıdır. Değer kültüründe haklı olman güçlüdür.” Bu karşıtlığın altında kitabın en önemli kavram çiftlerinden biri yatıyor. Yazar insanın toplumsal yönüne “yüz”, bireysel ve psikolojik yönüne “can” diyor. Korku kültürü yüz baskın, saygı kültürü ise can baskın bir yapıya sahip. Yüz, toplumun verdiği sosyal kimlikleri ve dışarıya gösterilen kişiliği anlatıyor. Can ise insanın kendi gözünden, özündeki varoluşunu ifade ediyor. Bu iki dünya arasındaki uyumsuzluk duygusal stres yaratıyor.

Kitap “mış gibi” yaşamın kökünü tam olarak burada buluyor. Cüceloğlu bu kavramı niyet, bilgi, beceri ve eylem arasındaki kopukluk olarak tanımlıyor. Verdiği örnek, öğretmenlik bilgisini ve becerisini geliştirmeden yalnızca öğretmen gibi görünen öğretmen. Yazara göre sorun insanın doğasında değil. Çocuklar “mükemmel” doğuyor, ancak korku kültürü onların potansiyelini köreltiyor. İç dünya ile dış dünya arasındaki uyumsuzluk korku kültürünün egemen olduğu ortamlarda daha yaygın. Bu yüzden farkındalık ve bilinç, “mış gibi” yaşamdan çıkışın anahtarı olarak görülüyor.

Kalıcı bir değişim için de niyet, bilgi, beceri ve eylemi sürdürme sorumluluğunun bir arada bulunması gerekiyor. Cüceloğlu kitap üzerine verdiği bir söyleşide bu çıkışın aileden başladığını söylüyor: değerler doğrudan verilemez, onlar için uygun ortam hazırlanır. Anne ve baba önce kendi hayatlarında var olursa çocuk da bunu öğrenir. Kitap okura yönelik bir davetle sona eriyor. Yazar, korku kültüründen kurtulmak için üçünün el ele verip aydınlığa bir adım attığını söylüyor ve okuru da bu yolculuğa katılmaya çağırıyor. Okurların çoğu kitabı düşündürücü bulsa da eleştirenler de var. Örneğin bir okur çok sayıda yazım yanlışı olduğunu belirtiyor. Aynı okura göre diyaloglar, bir konuyu derinlemesine açıklamaya çalıştıkça doğal bir konuşma akışı olmaktan çıkıyor.

Korku Kültürü: Niçin ‘Mış Gibi’ Yaşıyoruz? – Kitap Açıklaması

Niçin “Mış” Gibi Yaşıyoruz?

“Ben” değil “biz” diyen güçlüdür. Toplum olarak “biz” kimliğimizi keşfetmek ve yaşamak zorundayız. Barış, huzur, üretim, gelişme içinde özgürce yaşamamız, “biz” diyebilmemize bağlı. Evinin temizliğine titizlikle dikkat ettiğimiz halde, nasıl oluyor da yollarda, kaldırımlarda, parklarda, kumsalda arkamızda bir çöplük bırakıyoruz? Neden engelliler için ayrılmış park yerlerine, engelli olmadığımız halde aracımızı park ediyoruz? “Sadece ben” diyen insan nasıl yetişiyor? Kötü insanlar değiliz, ama birbirimize kötü davranıyoruz. Bizim gibi düşünmeyenleri dinlemek bile istemiyoruz ve hemen ötekileştiriyoruz.

Niçin?

On günlük bir Türkiye yolculuğunda günlük gözlemlerle bu ve benzer soruların cevabını bulmak için bir sohbet oluşturduk. Üç kişiydik; ben Doğan, bu kitabın yazarı; Timur, tatil için Amerika’dan gelen otuz yaşlarında oğlum ve Arif öğretmen. Neden “sadece ben” demenin ötesinde “biz” diyemediğimizi anlamaya çalıştık. Neler keşfettiğimizi merak ediyorsanız, buyurun sohbetimize siz de katılın.

(Tanıtım Bülteninden)

💬
İçeriği nasıl buldun?

Tek dokunuşla tepkini bırak, diğer okurlar da görsün.

👏
1
😍
0
😢
0
😡
0
👍
0
👎
0
Okur tepkileri içerik kalitesini görmemize yardımcı olur.
Kitap Diyarı
Kitap Diyarı
@kitapdiyari.com.tr Instagram
Her gün yeni kitap özetleri, alıntılar ve okuma önerileri paylaşıyoruz. Takip ederek yeni içerikleri ilk sen görebilirsin.
Kitap Diyarı
Kitap Özetleri
💬
Alıntılar
⭐
Kitap Önerileri
📱 Instagram'da Takip Et →
Sinem Ezgi Akbulut avatar
Yazar 199 içerik Şu anda aktif değil
Okur - Yazar - Çizer

Yorumlar

Abone
Bildir
guest
0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler