Ölüm Meleği

Ölüm Meleği – Agatha Christie

Karakterler

Miss Jane Marple:Romanın merkezindeki dedektiftir. Yaşlı, fiziksel olarak kırılgan görünse de son derece keskin gözlemci, sabırlı ve sezgiseldir. İnsan doğasını çok iyi okur; küçük ayrıntılardan büyük sonuçlar çıkarır. Bu romanda Marple, yalnızca bir suçun failini değil, geçmişte yapılmış bir adaletsizliği de ortaya çıkarmaya kararlıdır. Onu harekete geçiren şey merak değil, ahlaki sorumluluk ve “gecikmiş adalet” duygusudur.

Jason Rafiel: Zengin, huysuz ve açık sözlü bir adamdır (önceki romandan tanınır). Sert üslubunun altında güçlü bir adalet duygusu taşır. Ölmeden önce Marple’a gizemli bir görev bırakır: geçmişteki bir haksızlığı ortaya çıkarmak. Rafiel, doğrudan sahnede olmasa da tüm olayları harekete geçiren kişidir, roman boyunca “vicdanın sesi” gibi işlev görür.

Elizabeth Temple: Eski bir okul müdüresidir. Ciddi, ölçülü, disiplinli ve gözlemci bir karakterdir. Verity Hunt’ı gençliğinden tanıması sayesinde geçmişe dair kritik bilgileri Marple’a aktarır. Aşırı duygusallıktan uzak, sorumluluk sahibi tavrıyla romanın aklıselim figürlerinden biridir.

Verity Hunt: Olayların merkezinde yer alan, geçmişte ölmüş genç kadındır. Zeki, bağımsız, zarif ve güçlü karakterli olarak tanıtılır. Hayata karşı cesur duruşu ve kendi seçimlerini yapmak istemesi, çevresindeki bazı kişilerde hayranlık, bazılarında ise sahiplenme ve kıskançlık yaratır. Roman boyunca Verity, masumiyet ve özgürlük arzusunun simgesi haline gelir.

Michael Rafiel: Jason Rafiel’in oğludur. Dışarıdan bakıldığında sorunlu, başı belada biri olarak görülür. Dürtüsel, umursamaz gibi görünen ama aslında duygusal olarak kırılgan bir karakterdir. Geçmişteki olaylar yüzünden haksız yere şüphe altında kalmıştır, romanın ana temalarından biri olan yanlış suçlamanın insan hayatını nasıl gölgelediğini onun üzerinden görürüz.

Clotilde Bradbury-Scott: Verity’nin yaşadığı evin güçlü figürüdür ve romanın gizli merkez karakteridir. Soğukkanlı, otoriter, kültürlü ve duygularını kontrol eden bir yapısı vardır. Yüzeyde ağırbaşlı ve güvenilir görünür, ancak derinde aşırı sahiplenici, takıntılı ve manipülatiftir. Sevgiyi kontrolle karıştıran bu kişilik yapısı, onu suçun gerçek faili hâline getirir.

Anthea Bradbury-Scott: Clotilde’in kız kardeşidir. Sessiz, içine kapanık ve çekingen bir karakterdir. Ablasının baskın kişiliği altında silik kalmıştır. Anthea, olaylara doğrudan yön veren biri değildir. Daha çok Clotilde’in gölgesinde yaşayan, pasif ve bağımlı bir kişiliği temsil eder.

Lavinia Glynne: Bradbury-Scott ailesiyle bağlantılı bir diğer kız kardeştir. Sosyal, dışa dönük ve biraz yüzeyseldir. Marple’ı eve davet eden kişi olarak olayların gelişmesinde kapıyı açan roldedir, ancak derin psikolojik çözümlemelerde merkezde değildir.

Nora Broad: Alt sınıftan gelen genç bir kadındır; geçmişte kaybolmuş ve kimliği olayları saptırmak için kullanılmıştır. Savunmasız, görünmez kılınmış bir karakterdir. Toplumsal konumunun düşüklüğü, onun ölümünün kolayca gözden çıkarılmasına yol açar. Nora, romanda sınıf farkının adalet üzerindeki etkisini sembolize eder.

Konusu

Miss Marple’ın, kendisine bırakılan gizemli bir görevle geçmişte işlenmiş bir cinayeti ve bunun üzerini örten büyük bir adaletsizliği ortaya çıkarmasını konu alır. Roman, bir suçun yalnızca işlendiği anla değil, ona giden süreç ve sonrasında yapılan manipülasyonlarla da anlam kazandığını gösterir. Merkezde ise gecikmiş adalet, yanlış suçlama ve takıntılı sevginin yıkıcılığı yer alır.

Ölüm Meleği Özeti

Miss Marple, daha önce Karayipler’de tanışıp bir davada birlikte hareket ettiği zengin yaşlı adam Jason Rafiel’in ölümünden sonra onun avukatlarından gelen beklenmedik bir mektupla sarsılır. Rafiel, “adalet duygusuna” güvendiği Miss Marple’dan, ayrıntı vermeden bir suçu/adaletsizliği ortaya çıkarmasını ister, eğer gerçeği bulursa Marple’a £20.000 miras bırakacaktır. Ancak mektup, suçun ne zaman işlendiğini, nerede olduğunu hatta kimin öldüğünü bile söylemez. Rafiel yalnızca bir dizi yönlendirme bırakmıştır. Marple’ın, Rafiel’in önceden ayarladığı bir tarihi evler ve bahçeler turuna katılması ve yol boyunca bazı kişilerle tanışması gerekmektedir.

Marple tura katıldığında, kalabalık grubun içinde ve etrafında, sanki herkesin ayrı bir ajandası varmış gibi ince bir gerilim sezer. Tur sırasında tanıştığı emekli okul müdürü Elizabeth Temple gibi kişiler, Marple’ın hangi suçu aradığını anlamasına yardım edecek parçaları farkında olmadan önüne koyar. Temple, yıllar önce tanıdığı genç bir kadın olan Verity Hunt’tan söz eder.

Verity, anne-babasını kaybettikten sonra Bradbury-Scott ailesinin yanında büyümüş, özellikle güçlü, kültürlü ve baskın karakterli Clotilde Bradbury-Scott ile yakın bir çevrede yaşamıştır. Verity’nin hayatına daha sonra Rafiel’in haylaz olarak bilinen oğlu Michael Rafiel girer, Verity onunla evlenmek ister ve bu ilişki, çevredekiler için de felakete açık görünür.

Rafiel’in bir sonraki hamlesi, Marple’ı turun en zor günlerinde kalması için bir eve yönlendirmektir. Lavinia Glynne adlı bir kadın Marple’ı konağa davet eder, burada Lavinia’nın iki kız kardeşiyle tanışır: düzenli ve sakin görünen Anthea ve evin asıl ağırlığını koyan, soğukkanlı ve otoriter Clotilde.

Marple, bu evde Verity’nin geçmişiyle ilgili anlatıların bir “duygusal düğüm” taşıdığını fark eder: Verity’nin hayatı sadece bir aşk hikâyesi değildir; onun üzerinde sahiplenici bir gölge ve bir tür “hak iddiası” dolaşmaktadır. Marple’ın zihninde Rafiel’in bahsettiği adaletsizlik giderek şekillenir. Geçmişte Verity’nin başına gelen bir şey vardır ve bunun üzeri örtülmüştür.

Araştırma derinleştikçe Marple, olayın tek bir ölümden ibaret olmadığını anlar. Verity yıllar önce ölmüştür; ancak ölümünün çevresinde büyük bir belirsizlik vardır ve Michael Rafiel’in bu olayla ilişkilendirilmiş olması mümkündür. Dahası, Christie’nin klasik yanıltma tekniklerinden biri devreye girer: Kimlik/ceset teşhisi meselesi.

Marple, üst sınıfa mensup kayıp bir genç kadın ile daha alt sınıftan Nora Broad adlı bir kızın ortadan kaybolmasının farklı biçimde ele alındığını, hatta bir noktada bir cesedin bilerek yanlış teşhis edilmiş olabileceğini sezer. Bu yanlış teşhis, hem soruşturmanın yönünü hem de suçun kime yıkılacağını belirleyecek kadar kritiktir. Birine Verity denip dosya kapatılırken, diğerinin kayboluşu neredeyse önemsizleştirilmiştir.

Marple, Rafiel’in tur boyunca tesadüfen karşısına çıkardığı kişilerin aslında geçmişe bağlı ipuçları taşıdığını çözdükçe, Bradbury-Scott evindeki ilişkilerin çatısını kurar: Verity’nin çevresinde baskın bir figür vardır; sevgiyle başlayan sahiplenme, zamanla takıntıya dönüşmüştür. Sonunda gerçek düğüm açılır. Verity’nin ölümü bir kaza değildir; ayrıca olayın üzeri, doğru kişi yargılansın diye değil, doğru kişi korunsun ve yanlış kişi suçlansın diye örtülmüştür.

Marple, bu düzenekte kilit rolün Clotilde Bradbury-Scott’a ait olduğunu ortaya çıkarır. Clotilde, Verity’yi kaybetmeyi kabullenememiş, Verity’yi öldürmüş, ardından Nora Broad’u da öldürerek ceset/kimlik karışıklığını kendi lehine kullanmış ve böylece suçu başka yöne saptırmıştır. Bu zincirleme hamle, Michael Rafiel’i de yıllarca “suçlu” gölgesinde bırakmıştır. Rafiel’in “adaletsizlik” dediği şey tam olarak budur.

Finale doğru Marple yalnızca geçmişin suçunu çözmekle kalmaz, aynı zamanda bugünde de hedef haline gelir: Gerçeğin açığa çıkması, katilin onu susturma ihtimalini artırır. Christie burada Marple’ı, fiziksel olarak güçsüz ama zihnen dayanıklı hâliyle, “Nemesis” (intikam/adaletin tecellisi) fikrine yaklaştırır. Marple, Rafiel’in ölümünden sonra bile kurduğu planı adım adım tamamlayarak gerçeği gün yüzüne çıkarır ve adaletin işletilmesini sağlar.

Ölüm Meleği – Kitap Açıklaması

Jane Marple hiç beklemediği birinden bir mektup alır. Yolculuklarının birinde tanıştığı Bay Rafiel’den gelen mektup yaşlı kadını şaşırtır. Kısa bir süre önce ölen adam, onun adalet duygusuna güvendiğinden söz ederek bir cinayet olayının ortaya çıkarılmasını istemektedir. Ama tüm bu isteklerin dışında cevaplanmamış sorular vardır: Bir; sözü edilen cinayeti kim işlemiştir? İki; cinayet nerede ve ne zaman gerçekleşmiştir? Tüm bu soruları cevaplandıracak olan yaşlı Marple, kalan zamanını ve düşmanını bilemeden hızla yol almak zorundadır…

(Tanıtım Bülteninden)